Pouyeh.madadi@gmail.com

کانون زنان ایرانی :

در یکی از روستاهای عرب نشین اطراف اهواز پدری دختر 7 ساله اش را به ظن تجاوز دایی به او سر برید و قتل به خاطر پدر بودنش از مجازات اعدام نجات پیدا کرد و تنها به چند سال حبس تعزیری محکوم شد ؛ با اعلام پزشکی قانونی به دخترک تجاوز نشده بود .

این مورد یکی از مواردی است که در سالهای اخیر در کشور اتفاق افتاده و پدر تنها بعد از طی چند سال زندان ، آزاد و مادر هم از شکایت خود صرف نظر کرده و از دریافت دیه خودداری نمود این در حالی است که اگر این جنایت توسط مادر کودک انجام میشد مطمئنا به اعدام محکوم میشد مگر این که پدر به عنوان ولی دم از قصاص صرف نظر میکرد

در قانون مجازات ، مقررات خاصی برای قتل فرزند توسط مادر به چشم نمی خورد بنابراین مجازات این قتل نیز همچون بقیه قتلها ، قصاص می باشد و قصاص به خاطر حق الناس بودن ، قابل تخفیف نیست ، اما در قانون فوق به موردی اشاره شده است که تنهایی در قوانین کشورهایی که تخت تاثیر اسلام هستند به آن اشاره شده است و آن قتل فرزند توسط پدر می باشد . ماده 220 قانون مجازات اسلامی در این خصوص آورده است :

پدر یا جد پدری که فرزند خود را بکشد قصاص نمی شود و به پرداخت دیه قتل به ورثه مقتول و تعزیر محکوم خواهد شد

و اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه شماره 9076/7-7/1/1368 آورده است :

برابر ماده 32 قانون راجع به مجازات اسلامی اقدامات والدین و . . . به منظور تأدیب یا محافظت اطفال جرم نیست مشروط به اینکه در حدود متعارف تأدیب و محافظت باشد و نیز برابر ماده 16 قانون حدود و قصاص پدر یا جد پدری که فرزند خود را بکشد فقط به پرداخت دیه قتل به ورثه مقتول محکوم و تعریز می شود . بنابراین به موجب این دو ماده چنانچه پدری فرزند خود را به قتل برساند قابل تعقیب کیفری می باشد النهایه به جای قصاص باید دیه بپردازد ولی این امر در مورد مادر تجویز نشده است و در صورت ارتکاب قتل عمد فرزندش مجازات او تابع مقررات مربوط به قصاص خواهد بود . فقهاى شیعه تقریبا در باره ای موضوع ( معاف پدر از مجازات اعدام و محکوم شدن مادر ) اتفاق نظر دارند که اگر پدر یا جد پدرى فرزند خود را عمدا بکشد، قصاص نمىشود؛ اما این حکم در مورد مادر و سایر اقوام مقتول وجود ندارد

علامه حلى مىگوید: «پدر اگر فرزندش را بکشد قصاص نمىشود. اما فرزند اگر پدرش را بکشد قصاص مىشود. همچنین مادر اگر فرزندش را بکشد قصاص مىشود و بقیه خویشاوندان مانند اجداد، جدات مادرى، برادران، خواهران، عموها، عمهها، خاله ها و دایىها قصاص مىشوند.

ابوالصلاح حلبی در کتاب خود الکافی فی الفقه پدر را معاف از قصاص میداند و معتقد است که این موضوع شامل مادر هم می شود .

برخلاف فقهای شیعه فقهاى اهل سنت ، این حکم ( معاف پدر از مجازات اعدام ) را شامل مادر نیز دانستهاند. بررسی ادله این حکم نشان مىدهد که میتوان احکام و ادله ارائه شده را به مادر نیز تعمیم داد .

در قوانین دیگر کشورها ؛ قتل فرزند توسط مادر همچون دیگر قتل ها مجازات می شود و هیچ تفاوتی میان قتل توسط مادر و پدر قائل نمی شوند اما در بعضی موارد مادر تحت شرایطی اقدام به قتل فرزند خود می نماید که در صورت اثبات آن میتواند اسباب تخفیف را برای مادر فراهم نماید مثلا اگر مادر پس از زایمان دچار جنون گردد و تنها ایجاد حالت زایمان دادگاه را برای تخفیف در مجازات مجاب میگرداند و چندان به بحث وجود یا عدم وجود جنون نمی پردازد و حتی اگر جنون هم رخ نداده باشد به صرف زایمان ، زن از تخفیف مجازات برخوردار می شود و مورد دیگر حالتی است که مادر برای جلوگیری از افشا رابطه نامشروع فرزند حاصل از این رابطه را به قتل برساند

با این همه دلایلی که برای توجیه عدم مجازات پدر در صورت قتل فرزند بیان می شود ، می توان مادر را شامل آن دانست در دلیلی پدر را به عنوان عامل فرزند می داند و معتقد است هیچ عاملی معلول خود را از بین نمیبرد در حالی که می توان مادر را مشمول ، دلیل فوق دانست

در دلیل دیگر بیان شده چون پدر فرزند را از خون خود می داند پس در حالت عادی نمی تواند اقدام به کشتن فرزند نماید و احتمالا دچار جنون شده است پس باید پدر را از قصاص معاف گردانید ولی در ادامه این دلیل باید اشاره کرده به خاطر عاطفی مادر و فرزند از زمان بسته شدن نطفه تا دوران پس از تولد که گاه شدت این علاقه از پدر نیز بیشتر است ؛ پس به همان دلیلی که پدر را معاف از قصاص میگرداند مادر نیز باید از قصاص معاف گردد .

در از مواردی ؛ مردانی که خوی جنایت داشته اند و حتی به کودکان خویش نیز رحم ننموده اند پس از ارتکاب به جرم با استناد به این ماده ( ماده 220 قانون مجازات اسلامی ) از مجازات رهایی یافته و پس از طی مدت حبس آزاد گشته اند . حتی مجازات تعزیر فوق بر عهده قاضی نهاده شده یعنی یک قاضی می تواند به عنوان تعزیر شلاق را انتخاب کند و دیگری حبس .

ذکر این موضوع الزامی است که حفظ جان کودکان مهمترین اصل است حال فرقی ندارد که مادر معاف از مجازات باشد یا پدر مهم این است با تدبیری مناسب بتوان از ارتکاب این جرائم نسبت به کودکانی که در محافظت خود ناتوانند اقدام نمود در واقع در قانون مجازات اسلامی مقررات خاصی برای قتل کودکان وضع نشده است و قتل آنان در زمره قتل بزرگسالان نهاده شده است در حالی که در بیشتر کشورها به موضوع بچه کشی جدای از دیگر قوانین قتل توجه شده است

با این همه سوالی که همچنان بی جواب باقی می ماند این است که : قتل در هر جایگاهی که باشد ، خطاست ؛چه از لحاظ انسانی و چه مذهبی پسندیده نیست ، ولی چرا یک جرم خاص و مشخص زن را به اعدام محکوم میکند در حالی که همان جرم برای مرد تنها مجازات تعزیری در بر دارد ؟ آیا نباید برای حفظ از کودکان ؛ برای جرائم مرتبط به آنان با مجازات های سنگین تری منظور گردد ؟